Chữ “nhưng” nặng trĩu của Thủ tướng

“Các địa phương tổ chức đấu thầu mua vật tư làm sao để có nhanh nhưng không vướng tham nhũng, không vì cơ chế mà để chậm và thiếu”. Có lẽ người đứng đầu Chính phủ đã không vui khi phải chỉ đạo cấp dưới hành động khẩn trương trong bối cảnh nước sôi lửa bỏng chống giặc Covid bằng câu nói có hai mệnh đề nối nhau bằng từ “nhưng” này Nghe qua thì nhẹ thôi song chữ NHƯNG này nó nặng trĩu về mọi phương diện, như một ám ảnh gợi nhắc về thứ quái vật, cả hệ thống chính trị đã quyết liệt vào cuộc bao năm nay để đẩy lùi, diệt trừ mà nó vẫn lì lợm khiến cả xã hội ngao ngán, phẫn tức.

Lời chỉ đạo trên của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc là vào ngày 7/8, tại phiên họp trực tuyến của Chính phủ về công tác phòng chống Covid-19. Khi nhấn mạnh nguy cơ lây nhiễm dịch COVID-19 trong cộng đồng còn rất cao, Thủ tướng yêu cầu các cấp phải quyết tâm, đoàn kết, trách nhiệm hơn nữa, đề ra biện pháp mạnh mẽ, kiên quyết trong hai tuần tới. Thủ tướng giao Bộ Y tế điều phối hợp lý, kịp thời vật tư y tế, nguồn nhân lực cho các địa phương. Phải bảo đảm đủ thiết bị, vật tư y tế cho các địa phương có dịch, không để thiếu sinh phẩm, vật tư y tế.

Nếu địa phương nào đàm phán mua được giá thấp hơn thì hoan nghênh, đồng thời Đảng – Chính phủ kiên quyết xử lý những trường hợp trục lợi, nâng giá trong đấu thầu mua sắm bằng Ngân sách.

Khói luôn là chỉ dấu báo hiệu có lửa. Thủ tướng phải dùng câu có hai mệnh đề“các địa phương tổ chức đấu thầu mua vật tư làm sao để có nhanh/không vướng tham nhũng”nối nhau bằng liên từ NHƯNG bởi Thủ tướng quá rành và đặc biệt cảnh giác với thực tế: khói tham nhũng luôn lởn vởn bay ra từ những đám lửa dùng nguồn tiền ngân sách. Ngay trong năm nay, giữa mùa chống dịch Covid-19 “buồn như cả nước có đám”này không ít đám khói nâng khống giá bốc lên ngoằn ngoèo từ các vụ mua máy xét nghiệm ở một số địa phương rồi, điển hình nhất là đám khói ở CDC Hà Nội đã bị phát hiện và nhiều kẻ đốt lửa đã bị bắt.

Thủ tướng phải yêu cầu các địa phương tổ chức đấu thầu mua vật tư y tế nhanh để chống dịch còn bắt nguồn từ lý do cố hữu khác: Trong thời gian qua ông nhận được nhiều than phiền về việc các địa phương không dám mua vật tư y tế, sinh phẩm xét nghiệm vì sợ trách nhiệm…Các địa phương phản ánh rằng có một số quy định của Luật Đấu thầu khó thực hiện khi tổ chức đấu thầu mua sắm đối với loại vật tư nào đó. Đây là khiếm khuyết thuộc về cơ chế, quy định trong hoạt động kinh tế đang dần được khắc phục.

Nhưng vấn đề đáng bàn ở đây là, lãnh đạo những địa phương sợ trách nhiệm đến mức không dám mua vật tư y tế để khẩn trương phòng chống dịch có thật sự sợ trách nhiệm ngay cả khi mình hoàn toàn công tâm vì lợi ích cộng đồng, sử dụng đúng đồng tiền công hay sợ phải đứng trước ngã ba đường: cứ tổ chức đấu thầu theo “con đường xưa em đi” thì nay đã bị hơi nóng hầm hập từ cái lò đốt tham nhũng áp sát, coi chừng theo chân mấy đảng viên xấu vào khám bóc lịch; còn làm chuẩn theo Luật Đấu thầu, tiêu tiền thuế của dân theo đúng lương tâm, trách nhiệm của mình thì e…khó hơn cả theo đường cũ ! Bởi lẽ ngoài việc yêu cầu Bộ Y tế làm việc với Tổng cục Hải quan công bố giá thiết bị xét nghiệm nhập khẩu sớm, từ đó tính toán các chi phí khác như vận chuyển, thuế để có mức giá phù hợp, Thủ tướng cũng đồng ý mời một số nhà nhập khẩu đến đàm phán, chốt giá trần, và ông nói: “Cứ thế mà mua công khai, minh bạch, ta không tham nhũng, tiêu cực, không có gì phải ngại”. Thủ tướng cũng yêu cầu các địa phương không đẩy trách nhiệm lên cấp trên.

Điểm mấu chốt là ở chỗ này. Luật Đấu thầu đã chỉ rất rõ các cách thức để bảo đảm tính công khai, minh bạch; Thủ tướng cũng chỉ lối “cứ mua công khai, minh bạch, không tham nhũng, tiêu cực”thì có gì phải sợ trách nhiệm ? Đảng, Nhà nước đâu kỉ luật, bỏ tù những cán bộ mua được tài sản công giá rẻ lại chất lượng chỉ vì không đúng một quy định nào đó chưa phù hợp thực tiễn của luật ?!

Ngày 11/8 Tạp chí điện tử TTV có đăng bài: Vụ doanh nghiệp trẻ trúng thầu nghìn tỉ: Tổ chức đấu thầu công khai nhưng lại đóng cửa thông tin với báo chí”. Từ nguồn thông tin của bạn đọc TTV đã phản ánh một số Sở Giáo dục đào tạo có những dấu hiệu khuất tất trong thực hiện đấu thầu mua sắm các thiết bị trường học khi duyệt cho Công ty TNHH NSJ trúng thầu với giá chênh lệch quá cao so với thị trường. Để rộng đường dư luận, TTV xin làm việc với một trong những đơn vị chủ thầu là Sở GDĐT Bình Dương.

Điều lạ là, mặc dù mọi thông tin đã công khai trên cổng thông tin điện tử, TTV chỉ muốn Sở GDĐT giải thích thêm cho bạn đọc tại sao lại duyệt giá mua cao như vậy thì lãnh đạo Sở này lại chỉ đạo cấp dưới “không được cung cấp thông tin cho báo chí” ! Cũng là câu chuyện đấu thầu, nếu lấy quan điểm của Thủ tướng: mua công khai, minh bạch, ta không tham nhũng, tiêu cực, không có gì phải ngại, thì chuyện mua mấy cái xe đạp, đồ chơi bập bênh cho con nít ở trường học, Sở GDĐT Bình Dương và những sở khác cùng mua những mặt hang này của NSJ có gì phải ngại trả lời báo chí ?!

Công khai, minh bạch, không vướng tham nhũng-mong muốn của người dân đó không chỉ là chỉ đạo của Thủ tướng đối với việc mua sắm thiết bị y tế chống dịch mà phải là nguyên tắc đối với mọi hoạt động của bộ máy hành chính công coi lợi ích quốc gia là trên hết.