Tam Hiệp mà vỡ thì 3 nhà máy điện hạt nhân nằm sát biên giới VN có “thoát”?

Ba nhà máy điện chạy bằng năng lượng hạch tâm nằm gần với biên giới VN. Một khi có “sự cố” làm rạn nứt đập Tam Hiệp, động đất thì ba nhà máy điện (bản đồ đính kèm) khó tránh khỏi bị rò rỉ phóng xạ lan xuống những tỉnh VN gần với nước Tàu. Nước Tàu dù xảy ra những biến động ra sao đi nữa, nhưng… mong đừng xảy ra vụ rò rỉ phóng xạ, sẽ làm nguy hại tới đồng bào VN mình.

Không khỏi nhớ đến thảm họa tại nhà máy điện hạch tâm Chernobyl tại Liên bang Soviet. Chế độ cai trị lúc đó đặt nhà máy điện không phải ở sâu bên trong lãnh thổ, mà đặt ở Ukraine gần về phía châu Âu. Khi thảm họa nổ nhà máy xảy ra, năm 1986, lượng phóng xạ đã lan qua nhiều nước châu Âu, với lượng phóng xạ lớn gấp 400 lần so với phóng xạ từ quả bom nguyên tử ném xuống thành phố Quảng Đảo (Hiroshima) của Nhựt Bổn.

Nhà cầm quyền Liên bang Soviet bấy giờ đã tìm cách giấu nhẹm vụ rò rỉ phóng xạ. Thế giới lên án việc giấu nhẹm, gây tác hại khủng khiếp, và có những động thái đáp trả (như cấm vận kinh tế từng phần, siết chặt nguồn tài chánh cho vay…).

Chỉ sau 5 năm thảm họa Chernobyl, Liên bang Soviet suy yếu dẫn đến tan rã, kết thúc sự tồn tại.

Ba nhà máy này đều gần biên giới trên đất liền và trên biển Việt Nam. Nhà máy Phòng Thành cách Quảng Ninh khoảng 50km. Nhà máy Xương Giang cách đảo Bạch Long Vĩ hơn 100km…

Với khoảng cách từ Nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành (Quảng Tây) đến Việt Nam khoảng 50km, các chuyên gia cho rằng cần sớm có mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Hào Quang, phó viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VINATOM), cho biết:

– Việc xây dựng một mạng lưới như vậy đã được VINATOM đề cập khá nhiều lần trong vài năm trước đây. Với những người trong ngành, ai cũng biết đây là điều cần thiết, ví dụ trong lịch sử phát triển điện hạt nhân, không ai không nhớ đến sự cố Chernobyl trên lãnh thổ Ukraine xảy ra năm 1986.

Liên Xô không thông báo thông tin rộng rãi về sự cố nhà máy, nhưng những đám mây phóng xạ phát tán đã bay qua Belarus tới Thụy Điển, nơi cách Chernobyl cả nghìn kilômet.

Hàng rào quan trắc phóng xạ của Thụy Điển đã phát hiện những dữ liệu bất thường và các nhà nghiên cứu nước này là những người đầu tiên trên thế giới đo được bụi phóng xạ, truy ngược được nguồn gốc phát sinh. Chỉ tới lúc đó, thông tin về một tai nạn nghiêm trọng của nhà máy điện hạt nhân của Liên Xô mới bùng nổ trên thế giới.

Đó là câu chuyện của quá khứ, còn bây giờ nhiều quốc gia có mạng lưới quan trắc phóng xạ nên việc phát hiện sự cố rò rỉ phóng xạ đều diễn ra sớm và kịp thời có phương án ứng phó.

* Trong khi Việt Nam hiện chưa có nhà máy điện hạt nhân, chúng ta có cần xây dựng mạng lưới quan trắc phóng xạ quốc gia không, thưa ông?

– Phóng xạ di chuyển không biên giới và không thể quan sát bằng mắt thường, vì thế dù Việt Nam hiện chưa có nhà máy điện hạt nhân nhưng ở vị trí sát sườn với một số quốc gia có nhà máy đang vận hành như Trung Quốc hay đang trong kế hoạch phát triển và xây dựng nhà máy như Thái Lan, Indonesia, Campuchia…, Việt Nam vẫn cần phải sớm có một mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia.

Đặc biệt gần đây, sự biến chuyển mạnh mẽ của tình hình mới trong khu vực khiến mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia cần phải được triển khai sớm.

Trong năm 2016, ba nhà máy điện hạt nhân của Trung Quốc ở những vị trí gần với Việt Nam đã bắt đầu đi vào hoạt động: hai tổ máy đầu tiên có công suất 1.000 MW của Nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành (Quảng Tây) đi vào hoạt động thương mại, hai tổ máy 650 MW của Nhà máy Xương Giang trên đảo Hải Nam và ba tổ máy 600 MW của Nhà máy Trường Giang (Quảng Đông) đã được kết nối lưới điện quốc gia của Trung Quốc. Mỗi nhà máy đều thiết kế dự kiến có 6 tổ máy.

Các nhà máy này đều ở vị trí gần với biên giới trên đất liền và trên biển Việt Nam. Nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành chỉ cách Quảng Ninh khoảng 50km. Nhà máy điện Xương Giang trên đảo Hải Nam cách đảo Bạch Long Vĩ của chúng ta hơn 100km.

Xa nhất là Nhà máy điện Trường Giang cũng chỉ cách biên giới Việt Nam hơn 200km. Tức là khi cả ba nhà máy hoạt động hết công suất, sẽ có tới 18 tổ máy phát điện hạt nhân ngay gần biên giới nước ta.

Theo khuyến cáo của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), khu vực bên ngoài nhà máy điện hạt nhân có công suất lớn hơn 1.000 MW cần được phân vùng để có kế hoạch ứng phó sự cố phù hợp: vùng bảo vệ khẩn cấp (không được quy hoạch có dân cư, PAZ) từ 3 – 5km; vùng lập kế hoạch bảo vệ khẩn cấp (có thể có dân cư nhưng phải có kế hoạch ứng phó nhằm ngăn ngừa sự chiếu xạ đối với công chúng bên ngoài cơ sở khi xảy ra sự cố, UPZ) từ 15 – 30km; khoảng cách lập kế hoạch mở rộng (EPD) ở phạm vi dưới 100km và khoảng cách lập kế hoạch cho hàng hóa và thực phẩm (ICPD) phạm vi dưới 300km.

Như vậy, Quảng Ninh và một số tỉnh phía Bắc của Việt Nam cũng thuộc khu vực EPD và ICPD trong tương quan với Nhà máy Phòng Thành và Việt Nam cần phải chuẩn bị kế hoạch ứng phó dự phòng.

* Việc xây dựng mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia thật ra đã được quan tâm và đưa vào quy hoạch xây dựng từ năm 2006, nhưng vì sao đến nay chúng ta vẫn chưa bắt đầu thực hiện việc này, thưa ông?

– Theo quy hoạch, mạng lưới sẽ bao gồm 1 trung tâm điều hành, 4 trung tâm vùng do Bộ Khoa học và công nghệ quản lý, 16 trạm quan trắc địa phương do các tỉnh thành quản lý, 1 hệ thống trinh sát phóng xạ quân đội do Bộ Quốc phòng quản lý.

Ước tính tổng kinh phí đầu tư khoảng 1.000 tỉ đồng. Khó khăn chưa thực hiện được là do nguồn vốn, nguồn kinh phí hạn hẹp chưa đầu tư xây dựng được theo như quy hoạch.

Ai cũng hiểu việc thiết lập một mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường ở tầm quốc gia dĩ nhiên sẽ đòi hỏi một lượng kinh phí đầu tư lớn vào cơ sở vật chất và con người.

VINATOM đang xây dựng dự án theo cách phân kỳ: giai đoạn một dự kiến trong năm 2017-2020, giai đoạn hai dự kiến trong năm 2021-2025.

Theo Nguyễn Chương Mt / Tuổi trẻ 

TIN MỚI