Thế giới “xóa sổ” Viện Khổng Tử: Một thất bại ê chề trong cuộc chiến quyền lực mềm của Bắc Kinh

Ngày 1-9-2020, Ngoại trưởng Mike Pompeo nói ông hy vọng tất cả Viện Khổng Tử (VKT) trong hệ thống đại học Mỹ sẽ đóng cửa từ giờ đến cuối năm nay. Không chỉ Mỹ, phản ứng thế giới đối với “tuyên huấn trá hình” VKT của Trung Quốc đang rất quyết liệt. Nếu tất cả hoặc hầu hết VKT trên thế giới đều đóng cửa thì đây là thất bại ê chề trong cuộc chiến “nhuyễn lực” (quyền lực mềm) của Bắc Kinh.

Những con ngựa thành Troy

Tháng 7-2020, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã đổi tên cơ quan chủ quản VKT từ “Hán Biện” thành “Trung tâm hợp tác-giáo dục ngôn ngữ thuộc Bộ Giáo dục”. Động thái này đã quá muộn. Đan Mạch, Hà Lan, Bỉ, Pháp đã đóng cửa các VKT. Thụy Điển, quốc gia châu Âu đầu tiên mở VKT, cũng đóng cửa VKT cuối cùng vào tháng 1-2020 và đóng cửa lớp Khổng Tử cuối cùng vào tháng 5-2020. Những cảnh báo về tác hại nguy hiểm của việc mở cửa hệ thống giáo dục quốc gia để “tuyên huấn” Trung Quốc thâm nhập và tuyên truyền không phải mới đây.

Ngày 4-12-2014, một tiểu ban Quốc hội Hoa Kỳ tổ chức phiên điều trần về ảnh hưởng các VKT tại Mỹ. Tại phiên điều trần, dân biểu Christopher Smith kêu gọi thực hiện khảo sát cấp chính phủ việc xem xét lại tất cả cam kết học thuật mà những trường đại học Mỹ ký với Trung Quốc khi thành lập VKT. Giáo sư danh dự Đại học Chicago, Marshall Sahlins, nói rằng VKT trong đại học Mỹ thật ra là “một nhánh đối ngoại của cấu trúc sức mạnh chính trị kéo dài đến Trung Quốc và đến những cơ quan cao nhất của chính phủ (Bắc Kinh)”. Hiệp hội giáo sư đại học Hoa Kỳ cũng phản đối sự hiện diện của VKT bởi chúng “có chức năng như một cánh tay của nhà nước Trung Quốc và được phép phớt lờ tự do học thuật”.

Chức năng của VKT là gì? Họ không đơn thuần dạy tiếng Hoa và văn hóa Trung Hoa cũng như truyền bá triết lý Khổng Tử theo tinh thần học thuật. Một trong những “sứ mạng” trọng yếu của VKT là đóng vai trò làm cơ quan kiểm duyệt văn hóa chính trị cho Bắc Kinh. Len vào giới học thuật kinh viện phương Tây, VKT tổ chức “đánh phá” và gây nhiễu thông tin từ bên trong, tạo sức ép buộc các giảng đường không đề cập đến những vấn đề trái với quan điểm Bắc Kinh, trong đó có Tây Tạng, Tân Cương, Thiên An Môn, Đài Loan… (gọi gọn là “3T”: Taiwan, Tibet, Tiananmen).

Năm 2009, Đại học công North Carolina phải rút lại lời mời Dalai Lama đến diễn thuyết sau khi bị VKT của trường phản đối. Năm 2012, giảng viên Sonia Zhao cho biết, cô bị Đại học McMaster (Canada) gây sức ép yêu cầu không công bố mình là thành viên Pháp Luân Công. Trước đó hai năm, 2010, giám đốc tình báo Canada Richard Fadden nói rằng, các VKT “được quản lý bởi những người thuộc tòa đại sứ và lãnh sự quán Trung Quốc” và rằng nhiều giáo viên VKT thật ra là gián điệp.

Năm 2013, Hiệp hội giáo sư đại học Canada kêu gọi tất cả trường trong nước ngưng quan hệ với VKT. Đại học Manitoba và British Columbia đã từ chối đề nghị mở cửa rước Khổng Tử trá hình vào trường. Tại Mỹ, sau khi Đại học Chicago ngưng ký tiếp hợp đồng 5 năm vào tháng 10-2014, Đại học công Penn cũng tuyên bố cắt đứt quan hệ với VKT. Mới đây, Đại học Emory cho biết họ sẽ không gia hạn bản ghi nhớ về việc hoạt động của VKT tại trường mình sau khi hết hạn vào tháng 11-2021.

Đằng sau Hán Biện

Hán Biện không ngây thơ như dáng vẻ mô phạm của nó. Hệ thống VKT, dưới chỉ đạo của Hán Biện, thật ra đang “điều chỉnh lại những giá trị học thuật Mỹ” – nhận xét của giáo sư lịch sử Trung Hoa Michael Nylan thuộc Đại học California-Berkeley.

Hán Biện không dừng lại ở các khoản tài trợ. Trong báo cáo đề ngày 1-8-2014, Hiệp hội châu Âu về Trung Quốc học (EACS) cho biết, các viên chức VKT đã đánh cắp và xé bỏ một số trang tài liệu học thuật tại hội thảo do Hiệp hội tổ chức vào tháng 7-2014 ở Bồ Đào Nha. Theo báo cáo, sự cố xảy ra khi Hứa Lâm (hàm thứ trưởng, giám đốc điều hành hệ thống VKT thế giới, tổng giám đốc Hán Biện) đến Hội thảo ngày 22-7. Phát hiện nhiều tài liệu mang nội dung trái với quan điểm Bắc Kinh, bà Hứa Lâm (Xu Lin) ra lệnh nhân viên đánh cắp và xé bỏ bốn trang dính dáng Đài Loan, cụ thể có nhắc đến “Tổ chức trao đổi học giả quốc tế Tưởng Kinh Quốc” – đơn vị tài trợ chính của Hội thảo trong 20 năm!

Thế giới ngày càng quyết liệt trước hiểm họa xâm lăng văn hóa và bóp méo sự thật để phục vụ tham vọng chính trị của thực dân mới Trung Quốc. Tháng 8-2020, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã “dán nhãn” cho VKT là “sứ bộ ngoại giao”, chứ không còn thuần túy là “cơ quan văn hóa”. Điều đó có nghĩa từ nay Trung tâm quản lý VKT của Trung Quốc đặt trụ sở tại Washington DC phải cung cấp Bộ Ngoại giao Mỹ danh sách cán bộ-nhân viên và tài sản cũng như thông tin về tất cả VKT lẫn các trung tâm Khổng Tử tại Mỹ. Tháng 8-2019, bang New South Wales (Úc) đã loại chương trình Khổng Tử khỏi hệ thống trường công lập. Việc rà soát lại hoạt động VKT cũng đang được Chính phủ Ấn Độ thực hiện.

VKT được thành lập tại VN ngày 27-12-2014. Không có nhiều thông tin chính thức cho thấy VKT – đại diện “tuyên huấn” Trung Quốc – thật sự làm gì ở Việt Nam và liệu có gây ảnh hưởng như cách mà các VKT Trung Quốc đã và đang thao túng tại nhiều giảng đường thế giới hay không. Nhưng có lẽ mục tiêu của các Viện này sẽ không khác biệt nhiều.

Mạnh Kim